‹ ›
ḍāōḍā ra kāōḍā, ukālā ṭhāḍā jaṅghāra hajāra,bhōṭakō bāṭō ḍhuṅgā ra māṭō naṅgā ra ujāra,kuirō ḍamma, hiuōlē ṭamma tyō viṣa phulēkō,simsimē pānī, batāsa cīsō barapha jhaiṅ ḍulēkō.masānē khambā lāmākā gumbā śira gōla khaurēkā,bāṭāmā jānē hāta khuṭṭā tānē, āgālē baurēkā.syāulā cīsā, ōchyāna khāsā jāḍōlē bajnē dāōta,pakāī jhiktā nakhāna pāī kāōcākō kāōcai bhāta (bāṭāmā sahī anēka kaṣṭa lakṣyakō ṭunāmāmadana hlāsā jhalajhala dēkhthē byūōjhiōdō svapnamākalpanā lyāuōchē dūrakō dṛśya jādūkā jalapa dīhlāsākō śahara camkancha pathamā vicitra jhalaka dī.).tī hastihāḍasarikā sētā, bhōṭēnī bharakharakā,āōkhākā kālā, naunīkā chālā, tyō hlāsā śaharakā.khaurēkā śira bhōṭēkā guru, tī mālā phirāī,gambhīra cālā, gaḍēkā āōkhā anauṭhā lagāī.' maṇipadmē maṇipadmē' bhanēra hiṅḍēkā,kapāla thāpī āśīrvāda māgī baṭuvā baḍhēkā.tyō naulō gāuō, tyō naulō ṭhāuō, tyō naulō saḍakamā,hlāsākō śahara kyā lāgdō rahara sunakō jhalakamā(himālakō ākāśa kinārāpāri buddhakō śītala ghāmasunaulā bādala-nagarī jastō gandharva-parī-grāma,bipanābhandā sapanā rāmrō yathārthabhandā bhāva,svargamā yātrā garē jhaiṅ calē bāṭākō birsī tāpa,hlāsākō jhalkē sunakā chānā unakā āōkhāmā,raṅgīna phala nauraṅgī phulē uttarakā śākhāmā!dūdhalē nvāuōthin bhōṭakī rānī, phūlamā suttathin,himālakō hiuōsaōgaimā spardhā chālālē gardathin,gulāphasaōga dāōjinuparthyō aināmā gālā rē!ēka rājya kinnē galāmā unakō ratnakō māla rē.phūlakō maha sahēlī ṭipthē bāgamā chānēra,maṇikō pyālā ucālī piuōthin ānanda mānēra.taraṅga yastā hajārauṅ calē madanakā manamā,sunēkō māthi kalpanā lāgī raōgilō kṣaṇamā.bāṭō ta sāhrō ukālō ṭhāḍō kahīṅ cha bittē bhīra,kahīṅ cha ḍōrī ṭāōgēkō pula kahālī riṅnē śiras:pātalō ucāi dhapkāuōdō phōksō muṭulāī phōrēra,garalanīlā parvatamāthi parvata caḍhēra,tapasvīlāī nirvāṇanimti caḍhāī kaṭhōrahajārauṅ sahī bhaē jhaiṅ viphala kaṣṭa bhō aghōra,bīcabīcamā tara amōla jhalkā pāinthē pathamā,nandanajastā phulēkā jaṅgala pahāḍī paṭamā,āścaryajastā birāmī phūla, banēlī pratibhā,prakṛti unalāī chaka pāridinthin, jhalkāī muṭu vāḥ.bādalu dēśamā ṭākurē gāuō sērpākō vicitragarjanatala, indrēnītala,jhulkancha ghāma, tala cha jalamāthi cha mānava svarpuramā jhaiṅ culīmā pavitra!syāmbōmā syāmbō ramāilō nācī kammara samāī,caraṇa phyāōknē bāōsurī tālamā, apsarā lajāī,sabhyatā hāmrō nēpāla rāmrō saṅskṛti pavitralukēkā svarga, samucca jāti yasamā chan vicitra.'pṛthivībharamā kvai jāti bhaē nēpālī kē kama cha?'manamana bhanthē madana tyahāō 'yahāō kyā jīvana cha!'himāla hāōknē tējasvī jāti svabhāva-tapasvī,viśvamā nēpāla vikrama-tējalē hunēcha yaśasvī.kahīṅ tā jharnā nau dhārē banī ādima gānālē,guñjāyamāna śītala parvata śīkara dānālē.amṛta jala tyō bhandā mīṭhō pṛthvīmā pāinna,prakṛti kahīṅ yattikī dhanī śabdalē gāinna,ḍhuṅgākō dāōta, jhan tīkhō batāsa dāhrā nai kiṭāunē,vicitra jantu sairanē vana gōdhūlī-chāyāmā,kālīkō vāhana phukēra carnē mirgakā kāyāmā.kalpanābhandā raṅgilā panchī gajaba vanakō bōlaśaharakā saṅgīta-kavitābhandā banēlī anamōla!jīvanakō mīṭhō ānanda carkō hariyō hāvāmāudgāra garī tharī ra tharīphurphurī garnē bhurbhurī linē,uttama sirjana raṅgīna carīs: sundarakā kāyāmā!puṣṭa ra cillā banēlī jīva vilāsnē chāyāmā!kvai dēvī thiin gahana vanamā, amita sundarī,bhīṣaṇa kālī krōdhamā tara,naṅa ra cuccō lōhita huōdī āōdhīkō bhumarī.kṛṣṇa ra rādhā jhūlana khēlnē laharā phulēkāattara bāsnē pattīkā jhuppā jahāō chan hilēkā,sundaratākō vicitra lōka jaṅgalī ēkalāsamā,dēkhēra madana gadgada hunthē vicitra miṭhāsamā!mirgakō pāṭhō kōmala cillō phurphurē śaiśavabhā,cāñcalyakō nai ānandasvarūpa phurkēkō raharamā,indrēnīrājya phulāru bāklā jaṅgala nāghēramadana caḍhē parvata ūōcā himālamā lāgēra,parvatarāja pṛthvīkā tāja ōjasvī himāla,kāōdhamā svarga bōkēra hērthē nīlima nēpāla,dinalē liōdā pahilō jhulkō sagaramāthāmā,uṣālē bālthin lakhabattī-cūhlī sunaulā jvālāmā,ēkānta tyahāō śāsana garthē sāmrājya sētōmātapasyā tyahāō śāntimā caḍhthin svargakō bāṭōmā,bihānī lālī ghasēra āuōdā prathama gulāpha,sṛṣṭikō paihlō lalita raṅga dhamkāuōthyō ravāpha,mānisalāī cunautī dinē hiuōkā ṭākurāḍubuvā dinalē chōēra balthēprakṛti-mandira sunaulā gajūra dhapkē jhaiṅ hajārauṅ!viśālatākō rōmāñcakārī himālī svarūpa,vibhinna pāṭē bhaēra jhalkō darśāuōthyō anūpa.karuṇājastō kōmala nirmala hiuōkō kāyā cha,bhūbharakō ūōcā bhaēra bhūmā paglinē māyā cha.rahasya yauṭā avaśya rākhthyō svargika culī khāsa,umā ra śiva gardathē bhūkō ṭupīmā ūōcā vāsa.sakalayugakō itihāsa jānī niścala tapasvī,sāgara bhēṭī bādala phyāōkthēāsikajastā varṣālu svaramā nēpālamā yaśasvī.junalē lasdā himāla mahala kāntilē kōmala,cāōdanī svarga, cāōdilō sapanāamṛta-jalapa-nivāsa banthyō umākō śītala,pīyūṣa-jalamā chāyākō sāra jhankai jhaō mañjula.ēkāntalāī tyōbhandā ṭhūlō vilāsa thiēna,saṅsārī viṣa nibhāunē śītalatyōbhandā arkō bhūtalamā kahīṅ sthala nai thiēna.anēka gaṅgā nirjhara nālā āōsu jhaiṅ dayāmā,paglēra svataḥ barbara jharjhartapasvī lōcana himālībāṭa jhardathē duniyāōmā.śyāmala dhana nēpālakō bhana kasakō varadāna?jalaḍōrē anēka sabhyatā gugakā kasakō pradāna?ucca ra gūḍha bhāvakō kṣētra hṛdaya saṅlāunē,āścarya kē cha bhārata khōjthyōtyō divya mīṭhō ābhāsa sadhaiṅ ātmālāī jagāunē.ucālī āphnō manakō taha taraṅga ucālīhimāla-pradēśa pāra garthē madana hṛdaya ucālī.dhūpīkā ghārī sallākā ghārī parvata caḍhēkā,himālakā jyādā najīkakā śiśu tī hērthē baḍhēkā.pṛthivī aba pātalō uōcāi liēra naṅginchin,cha māsa hiuōkō siraka ōḍhī cha māsa phuṅginchin.batāsa bhō tīkhō, himālī śvāsa siyō jhaiṅ kaḍā bhō,bhōṭa jānē yuvā hiuōkō lāmō laharamā khaḍā bhō.burburē cīnī havālē chānī sallākō siyābhara,pavitratākō pīṭhōkō dhūlī parvatamā charabara,śītamā thiyō agnikō jalana paitālā jalāunēhāvāmā thiyō pātalō pana phōksōlāī phulāunē,batāsalē dāhrā kiṭēra ṭōkthyō sāōjhamā muṭulāī,bhōṭēlī pōśāka dōcā ra bhutlē ṭōpīlē unalāī,sukuṭī ciyā bhēḍākō dhūlī cauṅrīdūdha gaṭṭālēbacāē balla kyā kaṣṭa pāē bāṭāmā paṭṭhālē!prakṛtidēvī mānisaprati krūra ra niṭhurībhaēra jānthin paṭhāra pugdā pṛthvīkō jō dhurī.ubjanī chaina khānalāī chaina piuna nadārata,balla ra talla saōbhālī sāmala,nēpālī sāhū bhōṭēkō tyō dala --saōgamā madana jinatina calē kaṣṭakō kaḍā patha.anēka duḥkha bāṭāmā sahī dēkhēra udēkaēka maihnāpachi madana pugē hlāsākō najīka.)!akēlī munā atyantai rāmrī kamala jhaiṅ phulēkī,bādalakō cāōdī kinārā chōī jūna jhaiṅ khulēkī.kalilā ōṭha khōlēra hāōstā mōtī nai barsanthyōpusakī phūla jhaiṅ sukēra gain āōsu nai barsanthyō.lāmcilā āōkhā puchēra garthin sāsūkō susārakōṭhāmā suttā takiyā bhijthyō cintālē hajāra,tī dina lāmā, tī rāta lāmā, tī dina udāsī,aōdhyārā rāta, ujyālā rāta jūna nai udāsī.jhyālamā āōsu munākō mana cintākō āhārā.svaramā āōsukō simsimē varṣā masinō calē jhaiṅ,ēkāntabhitra uṭhtacha gānā viraha bōlē jhaiṅ.cintālē lākhāō lāgdaina āōkhā sapanā pyārō cha,sapanābhitra unalāī dēkhē uṭhna nai gārhō cha.sapanābhitra uḍēna sāsa bhanēra tī runchin,dinakō dina gulāba jastī vailēra rahanchin.manakō duḥkha manaimā rākhchina nabōlī, chipāī,chātīkō śara, panchīkō pvāōkha rākhtacha lukāī.ujyālō huncha dinakō antyamā battīkō dhipdhipmā,vailiōdā phūla jhan huncha rāmrō śaradkō samīpamā.bādalakō kālō kināra cāōdī, jhan jūna ujyālō,bidākō vadana jhalkancha manamā duḥkhakō ujyālō.phūlamā khaschan śītakā āōsu ākāśamā varṣājala,rātakā āōsu tārākā jyōti, ṭapkanchan mahītala.gulāba mīṭhō jarāmā bancha kīrākō āhāra,śaharabhitra phulēkō phūla duṣṭakō śikāra.mānisakō hāta nirmala pānī hilōlē bhardincha,mānisalāī bāṭāmā kāōḍhā mānisa chardincha.atyanta rāmrī yī munā hāmrī jhyālamā basēkī,śaharakō yauṭā guṇḍālē dēkhyō apsarā khasēkī.bhavānīlāī kātēra battī bēyāda rahēkī,gālākō pāṭā kānakō lōtī, kapāla ghumrēkī,tyō chaḍkē darśana pāēra ubhiyō pāgalai bhaēra,gharakō vara, gharakō para tyō ghumthyō gaēra. * * *gulābalāī dēkhēra rāmrō hē bhāi nachunū!lōbhalē hēryōs: mōhinī gayō jaṅgalī nahunū!sirjanābhitra racanā rāmrā najarakā juhāra!īśvarakō hāōsō pāēkā phūla chōēra namāra(bhitra cha ātmā masinō tinakō pattīmā jhalkēkō,bhitra cha tinakō masinō bāsnā hāvāmā balkēkō,sundarakō sūkṣma svarūpakā ṭunā bāhirī najaramā,tanakō lōbhī gumāuōcha ātmā vilāsakō raharamā.gulāpha āē suhāuna pṛthvī divyakā muskānalē,bōlāuna āphnā ātmālē ātmā sundarakō āhvānalē,lōbhakō khasrō nirlajja hātalē tinalāī nachōū,lajjālē khumcī bhāgdacha dēhīkē māṭōbāhēka hāta lāglā kēhī?muskāna dēū phuskana dēū bāsnāmā madhura,bāsnālē mātra saundarya chōūāōkhākō lōbha āōsulē dhōūsikāulān tinalāī sundaramā uṭhna gulābī bihānalē.)gharamā āī māura lāī nainīlē muskāī,hāōsakō phula kurkuccā rāmrō tyō bhanchē samāī,'kalilō rāmrō hajūrakō pāu kyā caṭṭa milēkō!cīniyāō pāu, lakṣmīkō jastō, kamalamā khulēkō.mōtīkō dāōta, hīrākō jāta hajūralē hāōsēkō!mōhanī lāgcha, vighnai cha rāmrō hajūralē hāōsēkō!cha mainā bhayō khasama hajūra! gaēkō hlāsāmā,birsyō hai kyā ra? hajūralāī tarunī-khāsāmā.yasarī chōḍī gaēkō dēkhī dila dukhcha malāī,najara mātrai mukhamā lāē hajāra marnēchan,bhaōmarā jastai ḍuluvā khasama kē kadara garnēchan?'munākō gālā, āgōkō jvālā jalēra udāyōs:āōkhāmā camkyō bijulī yauṭā, cāōḍai nai harāyō.khāmōsa khāī dayālē bhanchin, 'hē nainī bhāujyū!ma arū jastō naṭhāna bujhyau hē nainī bhāujyū!yō kurā gara arūkā kāna, jō sunchan liī cākha,jōvanakā hīrā śaharakā kīrā, pāuōchyau timī lākha.candramālāī khasāla timī, himāla ucāla,yō mērō mana ḍagāūō bhanī naraca yō jāla.gulāba jastō phulēkō dila kōpilā huōdaina,jō ēkabāji sumpiyō bujhyau sō āphnō huōdaina.strīlāī jāōca citākō jvālā pasēra niskuōlā,tyō pāulāī samāī phēri svargamā basuōlā.yō cāra dinakō kañcana cōlā īśvaralē siōgārē,kē bhannu māthi bābukō aghi hilōlē bigārē. dayālē nainī! īśvaralē siōgārē!pāpakō bhārī bōkēra phēri uklanu kasōrīmanuṣya cōlā gumāē tyasai phirdaina yasōrī, nainī! phirdaina yasōrī!strījātilāī sṛṣṭikō bhāra bhaviṣya jagatkō,ānanda dinē sugandha dinē pavitra ragatakō,saundarya hāmrō jūnakō jastō kiraṇa pavitra,jūnamā huncha kalaṅka, hunna satīkō manabhitra,mānisaharūkō manakō jagat gardincha pavitra.tī timrā āōkhā rasāī āē, parēlā aḍēkō,āōsukā ḍhikā kyā rāmrō dēkhēṅ agāḍi baḍhēkō!hē nainī didī! manakō mailō āōsulē pakhālcha,āōsukā thōpā āphaiṅmā khasē yō mana ucālcha.yī mērā kurā gaēra timī arūmā sunāū,āōsukā ḍhikā banāī rāmrā khasālna lagāū,nabhaēdēkhi saṅghāravāri hē nainī! naāū (birāēō hajūra, māpha rahōs kasūra' naijīlē jōḍī hāta,bhuṅgrālē jalyō usakō gālāmānava-ātmā patanamā paninidāirahanna lau hēra! cālāantaralē usakō kē bhōgyō hōlā śaramakō bajrapāta!tyō dinapachi tyō lāgī bhanchan kṛṣṇakō bhajanamāsutnēlāī tyastai jagāunē śakti satīkō vacanamā, bhāi! satīkō vacanamā.)!'siṅḍōṅkāramāthi pahāḍī cuccō āgō jhaiṅ baldacha,tyō tāśīliṅgā phūlakō bārī hāvāmā jhuldacha.talāu lukyāṅ camkancha tala, ākāśatarphakō,sunalē chāēkō gulābī ghara phōḍāṅamārpōkōcuṅasukyāṅa bhannē saḍaka rāmrō, cūjikyāṅa bagaiṅcā,asmānī pula yūtōka syāōpā ghāōsakā galaiṅcā, phūlabuṭṭē caura ghāōsakā bagaiṅcā.camkilō sunakō raṅgilō dēśa naulō ra ujyālō,kastūrī-vāsa, sunakō rāsa, bāṭō ta ukālō,āēra basī kē jānu cāōḍai nabujhī naulō cāla,mityārī lāī madana basē gharakō birsī hāla.cha mainā gayō, sāta mainā gayō mana bhō jhasaṅgatī munā pyārī, āmā bēcārī mana bhō jhasaṅgamanamā āē lahara jastā jalakā taraṅga.parēvā uḍyō śahara nāghī jaṅghāra taryō pāra,manalē unakō pakhēṭā hālyō uḍēra gayō ghara.basēkō basyai gharamā pugē āmā chan birāmī,munākā āōkhā rōēra ṭhūlā, nayana badāmī, lāmcilā, ṭhūlā nayana badāmī!ghyāṅghuṅē ghaṇṭā gumbāmā bajyō, bādala jhummiyō,pahāḍamani pahāḍī chāyā sāōjhamā lambiyō.batāsa cīsō camkēra āyō manakō tandrāmā,uṭhēra dēkhē bhēḍākō bhuvā ōḍhēkā candramā.udāsī jūna, phikāmā gaē madana ḍērāmā,tī āmā nācin tī munā nācin āōkhākō ghērāmā.tyō rāta tyasai charlaṅga gayō, ōchyāna bijhāyō,chātīmā kēlē thicē jhaiṅ lāgyō ākāśa rachāyō(chabīsa dina ujyālā paṅkhī himālamā byūōjhērapaścimī sunakō sāgarapāri gaēchan uḍēragōsāiōkuṇḍakō dhērai nai pānī gaṅgāmā bagyō hō,hlāsākō jādū gharalē jityōnēpāla-khāḍī nira-killābhitra svapnamā aḍyō hō,sāhūkā sātha sikēra killī bēpāramā calēthētīna mainā caldā kyai guṭhila jammā bhaēra phulēthēkastūrī asala binākā binā baṭulī sahyārēśilājita būṭī uttama kēhī baṭulē tyahāō rēsunakā māla praśastai milē lagāuōdā lagānīāphūlāī cāhinēsammakō dhana kamāē tyahāō ni!ōkhatī kēhī lagēkā thiē ēka lāmā dhanīkō,damakō vyathā nimana bhayō bhāgya nai banigō,āphūlē unalē citāēbhandā rāsa thiyō sunakō,nēpāla pharkī jānē bhō icchā aba tā unakō).lukāī garhauṅ sunakā thailī, kastūrī sahyārī,tī bidābārī bhaēra hiṅḍē īśvara pukārī. * * *'sapanā mailē kē dēkhēṅ āja? bhaiṅsīlē laghāryōyō muṭu kāōpcha tyō bhaiṅsī samjhī, hilāmā pachāryō, bajyai! bhaiṅsīlē laghāryō.''buhārī mērī! śītakō sapanā pirdaina kharāba,kharāba sapanā tyō birsijāū ḍaralē nakāōpa.phulēkō śira ma thāpidinchu sabai tyō kharāba,hē chōrī jastī buhārī mērī! tyasarī nakāōpa.''dāhinē āōkhā pharphara garcha manamā lāgyō pīra,kahāō hō kahāō muṭumā dukhcha, ghumdacha mērō śira.āmā ra bābu svargamā mērā, ṭuhurī ajāna,hajūra nai āmā, hajūra nai bābu, khōldachu muhāna, bajyai! manakō muhāna!''kasaikā māthi kubhalō hāmrō manamā basēna,pāpakō chāyā yō hāmrō sānō gharamā ghusēna.daivalē dēkhcha sōjhākō darda, daivalē hērdacha,daivakō bajra ōhrlēra āē mamāthi pardacha, phulēkō kēśa, mamāthi pardacha!''dhērai nai bhayō khabara kēhī āēna hlāsākō,ciṭhīkō bhara pardacha basnu, ciṭhīkō āśākō.''bēpārīlāī kāmakō bhīḍa phursada pāēna,lēkhūōlā bhandai bhulēkō hōlā tyasailē āēna,vanakō bāṭō ḍāōḍā ra kāōḍā, ṭāḍhā bhai āēna ('namāna pīra buhārī mērī! pīralē suhāēna''taipani lāgcha manamā bādala, kuirō dhurinchas:śaṅkākā chāyā nācēra uḍchan mana pīralē bharinchas:kharāba kurā nasōcnū bhanchan aphāldā pharkinchamuṭumā cīsō pasēra āuōcha āōkhibhauṅ phaḍkincha, hajūra! āōkhibhauṅ phaḍkincha.hajūra, hāmrō abalā cōlā ādhāra huōdā dūrasukēkō pāta jhaiṅ śītakō bēlā,himālī sāsamā kāōpēra uṭhcha tharathara, galī nūra,muṭukī carī chāyālē ḍarī, bhaṭabhaṭī bhurbhurīuḍūō ki basūō sari cha jīvana hāōgāmā pharpharīhimālalāī hēryō mana cīsō huncha parvata hēryō nīra,hāvālē chuōdā mana uḍūō bhancha, kē garī rahūō thira? hajūra! kē garī rahūō thira?''namāna pīra buhārī mērī! asalai hunēcha,phūla jhaiṅ chōyāō saṅsāra hāmlē,na mānchē na ta daivalē hāmlāī kāōḍālē chunēcha!').'